راهنمای انتخاب نرم‌افزار آنالیز NGS برای آزمایشگاه‌های ژنتیک

برای انتخاب نرم‌افزار آنالیز NGS، مسیر کار آزمایشگاه را از دریافت فایل تا تهیهٔ گزارش بررسی کنید. نرم‌افزار باید امکان ارزیابی کیفیت داده، بررسی واریانت‌ها، مشاهدهٔ شواهد و تهیهٔ گزارش قابل بازبینی را متناسب با نیاز شما فراهم کند.

در این راهنما، معیارهای انتخاب را همراه با امکانات معرفی‌شده در ژنومیست مرور می‌کنیم.

ورودی داده و مسیر پردازش

ابتدا مشخص کنید تحلیل شما از فایل FASTQ شروع می‌شود یا فایل VCF آماده در اختیار دارید. سپس بررسی کنید کدام مراحل در سامانه انجام می‌شود و چه خروجی‌هایی قابل دریافت است.

ژنومیست از دریافت FASTQ یا VCF، از طریق آپلود مستقیم یا لینک دانلود، پشتیبانی می‌کند. در صفحهٔ درخواست‌ها می‌توانید وضعیت تحلیل را ببینید و به گزارش، نتایج کنترل کیفیت و فایل‌های خروجی دسترسی داشته باشید.

انتخاب تحلیل متناسب با نمونه

پیش از انتخاب نرم‌افزار، نوع تحلیل‌های موردنیاز آزمایشگاه را مشخص کنید: اگزوم تک‌نمونه، Trio، پنل ژنی، غربالگری ناقلین، CNV یا تحلیل سوماتیک.

در ژنومیست این تحلیل‌ها در قالب پایپ‌لاین‌های جداگانه معرفی شده‌اند. هنگام انتخاب، ورودی موردنیاز و محدودیت‌های همان پایپ‌لاین را بررسی کنید. در تحلیل سوماتیک نیز مشخص کنید نمونهٔ نرمال همخوان در اختیار دارید یا تحلیل فقط روی نمونهٔ تومور انجام می‌شود.

مشاهدهٔ پایپ‌لاین‌های ژنومیست

کنترل کیفیت و بررسی پوشش

ارزیابی نرم‌افزار را به دیدن جدول واریانت‌ها محدود نکنید. بخواهید شاخص‌های کیفیت و پوشش نواحی موردنظر شما نیز نمایش داده شوند.

ژنومیست شاخص‌هایی مانند میانگین پوشش، درصد خوانش‌های روی هدف، Duplication و Fold-80 را نمایش می‌دهد. همچنین امکان بررسی پوشش ژن و اگزون و دریافت خروجی نواحی کم‌پوشش در قالب CSV و BED معرفی شده است.

برای پنل‌های ژنی می‌توانید فهرست ژن‌ها را وارد کنید یا فایل BED بدهید و پوشش نواحی موردنظر را بررسی کنید.

نمای بررسی پوشش ژن‌ها و اگزون‌ها در سامانهٔ ژنومیست
نمونهٔ نمایش پوشش ژن و اگزون؛ برگرفته از کاتالوگ ژنومیست.

بررسی واریانت‌ها و شواهد خوانش

در جلسهٔ نمایش نرم‌افزار، یک واریانت را از جدول تا مشاهدهٔ خوانش‌ها دنبال کنید. بررسی کنید فیلترهای موردنیاز تیم شما در دسترس هستند و اطلاعات لازم برای بازبینی نتیجه نمایش داده می‌شوند.

در ژنومیست، جدول واریانت‌ها امکان فیلتر بر اساس مواردی مانند توارث، عمق و فراوانی را فراهم می‌کند. در تحلیل Trio، ژنوتیپ والدین و منشأ وراثتی واریانت‌ها نمایش داده می‌شود.

نمایشگر IGV نیز برای مشاهدهٔ خوانش‌های همان پرونده در دسترس است؛ در Trio می‌توان خوانش‌های فرزند، پدر و مادر را کنار هم بررسی کرد.

نمای خوانش‌های فرزند، پدر و مادر کنار هم در IGV ژنومیست
نمونهٔ نمایش Trio در کاتالوگ ژنومیست؛ از بالا به پایین: فرزند، پدر و مادر.

گزارش قابل ویرایش و خروجی قابل دریافت

پیش از انتخاب، مسیر تهیهٔ گزارش را با یک نمونهٔ آزمایشی انجام دهید: واریانت را انتخاب کنید، متن گزارش را بازبینی کنید، اطلاعات آزمایشگاه را اضافه کنید و خروجی بگیرید.

گزارش‌ساز ژنومیست امکان افزودن و حذف واریانت، ویرایش متن، درج لوگو و مهر و امضا و دریافت خروجی Word و PDF را دارد. دستیار هوش مصنوعی نیز برای کمک به بررسی پرونده و تهیهٔ پیش‌نویس معرفی شده است. تأیید نهایی گزارش بر عهدهٔ متخصص مسئول آزمایشگاه است.

محیط گزارش‌ساز ژنومیست با امکان ویرایش و خروجی Word و PDF
نمونهٔ محیط گزارش‌ساز در کاتالوگ ژنومیست؛ نام‌ها، شناسه‌های پرونده و تاریخ گزارش در تصویر پوشانده شده‌اند.

آشنایی با امکانات سامانه

نتایج عملکرد را همراه با شرایط آزمون بخوانید

هنگام مقایسهٔ نرم‌افزارها، نام شاخص، دادهٔ مرجع، تعداد نمونه‌ها و محدودیت آزمون را کنار عدد عملکرد بررسی کنید. به‌عنوان مثال، نتیجهٔ SNV را نمی‌توان مستقیماً به عملکرد CNV تعمیم داد.

در کاتالوگ ژنومیست، ارزیابی پایپ‌لاین GES روی پنج اگزوم مرجع Genome in a Bottle با سه کیت کپچر معرفی شده است. برای SES و طبقه‌بندی خودکار ACMG نیز نتایج آزمون‌های جداگانه گزارش شده‌اند. گزارش کامل عملکرد هر پایپ‌لاین، طبق کاتالوگ، در داخل سامانه در دسترس است.

این نتایج، عملکرد تحلیلی روی داده‌های مرجع را توصیف می‌کنند و تضمین نتیجه برای همهٔ نمونه‌ها یا میزان موفقیت تشخیص بالینی نیستند. طبقه‌بندی‌های خودکار نیز به بازبینی متخصص ژنتیک نیاز دارند.

آشنایی با جزئیات فنی ژنومیست

نرم‌افزار را با مسیر واقعی آزمایشگاه ارزیابی کنید

برای ارزیابی نهایی، یک نمونهٔ آزمایشی بدون اطلاعات هویتی انتخاب کنید و مسیر ورود داده، کنترل کیفیت، بررسی واریانت و تهیهٔ گزارش را همراه تیم خود انجام دهید.

در کنار امکانات تحلیلی، شرایط هزینه، نگهداری و حذف داده، سطح دسترسی کاربران و پشتیبانی را نیز بررسی کنید.

برای شروع ارزیابی نرم‌افزار آنالیز NGS ژنومیست، می‌توانید ثبت‌نام کنید و از دموی سامانه استفاده کنید.